اسماعيل ناظم

مقدمه 34

دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى )

داروها بر مىخوريم : - [ مقدار شربتش ] به حسب قوت و مزاج ، موقوف به رأى طبيب است - [ مقدار شربتش ] موقوف است بر رأى طبيب كامل به هر قدر كه مصلحت داند . 12 . قانون منع عادت اطبا عادت را « طبيعت ثانى » خوانده‌اند . در استفاده از دارو بايد متوجه اين نكته بود كه تجويز يك دارو به مدت طولانى و استفاده از آن ، كم‌كم در بيمار به عادت بدل مىشود . براى پيشگيرى از اين موضوع حكيم ارزانى يادآور مىشود : * در اثناى تداوى ، استبدال ادويه مىكرده باشند تا طبع الفت نگيرد ؛ كه انفعال از مألوف كمتر باشد . ( مفرح القلوب ) * و بدان‌كه از جملهء منافع مذكوره در تعدد ادويه و تفنن آن‌ها - يحتمل - يكى آن باشد كه مثلًا اگر دوايى يافت نشود و يا يافت شود و طبع را از آن نفرت باشد ، به دواى ديگر كه يافت شود و بدان رغبت باشد و يا نفرت بسيار نباشد بدان تداوى نمايند و همچنين غذا . و ديگر آنكه مثلًا اولًا چون دوايى را خوردند و نفع از آن يافتند بسا است كه ثانياً از آن به سبب تكرار استعمال و عادت و تبدل حالات مزاج ، نفعى معتدّ به حاصل نمىگردد آن را ، تغيير و تبديل به دواى ديگر نمايند . و همچنين در غذا و اين در امراض مفرده است . و امّا در امراض مركبه لا محاله احتياج است به كثرت ادويه چنانچه - ان شاء الله تعالى - بيان آن خواهد آمد . ( محزن الادويه ) 13 . قانون مراعات شرايط در زمان درمان با دارو ، بيمار بايد از هر عملى كه موجب ضعف طبيعت ، رشد بيمارى ، و عدم تاثير دارو مىشود پرهيز كند . براى نمونه ، حكيم عقيلى در روش استفاده از حجر التيس مىنويسد : دستور خوردن آن در اول فصل بهار نزد اعتدال هوا و استواى ليل و نهار : اگر كسى از اصحا براى حفظ صحت مزاج و تقويت قوا و ارواح و حرارت غريزى چهار قيراط آن را بر روى سنگ سماق بسيار نرم سوده بخورد ، تمام سال فرح و نشاط و قوت و شكفتگى در خود مشاهده مىنمايد . بدين شروط : * يكى آنكه مزاج و سن او مقتضى باشد ؛ يعنى در سن شباب و محرور المزاج نباشد . چه به واسطه زيادتى حرارت ، آن هر دو را مضر است .